Facebook

Prace remontowe w Bazylice

Kaplica św. Anny dobudowana do elewacji północnej nawy kościoła po stronie zachodniej, przy przęśle trze­cim, czwartym i piątym nawy od wschodu przed 1402 rokiem, kiedy to została konsekrowana przez biskupa przemyskiego Macieja herbu Janina[1].

plan Bazyliki ( nr 4 to kaplica św. Anny)

       W latach 1637-41 kaplica została przebudowana staraniem Wojciecha Roberta Porcju­sza[2]. Mu­siano wtedy usunąć gotyckie sklepienie jak w innych kaplicach i nawie kościoła, wykonać nowe, które dekorowano sztukate­riami wzorem kaplicy M. B. Szkaplerznej. Fragmenty tego sklepienia i sztukaterii na ścianach stwierdzono w części strychowej kaplicy w roku 1968. To sklepienie było nieco wyższe od obec­nego[3]. Z tego okresu pochodzi kamienne, zewnętrzne obramienie otworu wejściowego do kaplicy (portal zewnętrzny) w ścianie północnej. Jako autorów tego „fortecznego” portalu wymienia się muratorów z Bawarii: Anusza Kogusera i Jerzego Keffela[4].

        W II połowie XVIII wieku prawdopodobnie na wskutek pożaru sklepienie z XVII wieku zawaliło się. Prze­mawiają za tym w części strychowej kaplicy stare tynki na ścianie zachodniej, bardzo za­smolone, miejscami zwęglone. Wykonano nowe, obecne, ale bez stiuków[5].

        Nie jest wykluczonym, że w latach 1637-41 lub w II połowie XVIII wieku powiększono kaplicę przesuwając mur północny o ok. 125 cm[6].

        Podczas badań stratygraficznych w 1962[7] roku stwierdzono polichromię zewnętrzną autorstwa Daniszewskiego (Franciszek, Ksawery, Jędrzej) z lat 1903 -1910, pod nią jedyną star­szą prawdopodobnie autorstwa Marynowskiego (Franciszek, Ksawery) – na ścianie wschod­niej, za zwieńczeniem ołtarza znajdował się zatarty napis:

      „Malował 1833

       Marynowski

       Fundator kupiec Borysz…wski..”

Polichromia ta nie pokrywa się rysunkowo ani kolorystycznie z warstwą zewnętrzną (F. Daniszewskiego).

Zatem kaplica posiadała polichromię F. Daniszewskiego do roku 1963. 

Natomiast w dokumentacji z prac z 1968 roku[8] tę starszą polichromię (F. Marynowskiego) określa się jako XVIII-sto wieczną – nie słusznie. XVIII-sto wieczne dekoracje malarskie z czasów budowy nowego sklepienia znajdują się jedynie obecnie (odsłonięte przez PKZ w 1968 roku) w dwu dużych wschodnich podłuczach przejść do nawy. Także nie wykluczam, że resztki dekoracji z tego czasu są obecnie w centralnych tondach sklepienia w trzech przęsłach. W podłuczu trzeciego, małego przejścia zachodniego z kaplicy do nawy pod chórem znajdują się obecnie reszty podmalowania dekoracji z 1833 roku w kolorze czerwonym, uniemożliwiające rekonstrukcje tej dekoracji).  

        W 1963 roku usunięto (PP PKZ – Kraków) część starych, osypujących się tynków ze sklepienia i ścian (oraz w całości polichromię F. Daniszewskiego),  wy­konano nowe tynki na całości kaplicy.

          W latach 1963-1968 usunięto w całości dekoracje malarskie Stanisława Wojciecha Bergmana z nawy i pozostałych kaplic kościoła. Nie usunięto dekoracji malarskich F. Daniszewskiego (są widoczne obecnie) w prezbiterium.

        W 1968 na nowych tynkach sklepienia zamierzano wykonać rekonstrukcję dekoracji stiuko­wej. Podczas prac przygotowawczych okazało się, że pod nowymi tynkami z 1963 roku istnieją fragmenty tynków starych z dekoracjami malarskimi XVIII-sto wiecznymi lub z 1833 roku oraz z pocz. XX wieku. Odsłonięto te fragmenty, zaniechano rekonstrukcji sztukaterii, wykonano na skle­pieniu i ścianach rekonstrukcję starszej dekoracji malarskiej. „W miejscach nieczytel­nych, jak np. na ścianie wschodniej i zachodniej założono jednolity różowy kolor i kremowe pasy przy sklepieniu i wokół okna bez rekonstrukcji ornamentów roślinnych, do której nie było żadnych podstaw”. Rekonstrukcje wykonano w technice wapiennej, punktowania na pi­lastrach ściany północnej kazeiną[9].

W roku 2016 wykonano ograniczone badania odkrywkowe w kaplicy. Potwierdzają one informacje podane przez PP PKZ z 1962 i 1968 roku.

W oparciu i obecny stan rozpoznania nawarstwień ściennych kaplicy i kościoła wiadomo, że w 1968 roku w kaplicy wykonano:

–  rekonstrukcję dekoracji malarskiej autorstwa F. Marynowskiego z 1833 roku na sklepieniu, filarach ściany południowej i wyrwanych z kontekstu całości dekoracji niemożliwej do odtworzenia girland na ścianie północnej;

– rekonstrukcję dekoracji malarskiej z ok. poł. XVIII wieku w dwu podłuczach wschodnich przejścia do nawy. ;

– domalowano (nie zrekonstruowano) dekorację w podłuczu małego, zachodniego przejścia do nawy pod chórem niby na wzór dekoracji z XVIII wieku podłuczy przejść wschodnich ale z płycinami w kolorze czerwonym.

  1. OPIS  KAPLICY ŚW. ANNY W  KOŚCIELE  TRÓJCY

PRZENAJŚWIĘTSZEJ  W KROŚNIE.

  • Kaplica na planie zbliżonym do prostokąta.

      Wnętrze podzielone na trzy przęsła przez gurty sklepienne wsparte na zdwojonych pila­strach przy ścianach. Pomiędzy spływami krzyżowego sklepienia i gurtami a pilastrami uproszczony motyw belkowania wykonany w tynku z fryzami i gzymsami. Wejście z nawy przez dwie duże arkady i trzecią, zachodnią mniejszą i niższą. W ścianie północnej zachod­niego przęsła otwór drzwiowy na zewnątrz kaplicy z metalowymi drzwiami. Na ścianach i sklepieniu dekoracja malarska – wykonana w 1968 roku – rekonstrukcja dekoracji malarskiej z 1833 roku.

      Na ścianach kaplicy obrazy olejne – „Droga Krzyżowa” fundacji ks. Józefa Stachyraka, kanonika kapituły przemyskiej, pędzla Tabińskiego z XIX wieku[10]. Przy ścianie wsch. i półn. ławki. Przy ścianie wschodniej drewniany ołtarz główny kaplicy p. w. Św. Anny z ok. 1760 roku zajmujący na wysokość i szerokość całą ścianę[11]. W podłuczu przejścia wschodniego oł­tarz Matki Boskiej Loretańskiej z 1699 roku, przeniesiony tu z kościoła jezuickiego w 1783 roku. W podłuczu przejścia środkowego ołtarz skromny z pocz. XVIII wieku Serca Pana Je­zusa?.

2.  STAN ZACHOWANIA NAWARSTWIEŃ ŚCIENNYCH  KAPLICY    ŚW. ANNY W  KOŚCIELE  TRÓJCY PRZENAJŚWIĘTSZEJ  W KROŚNIE.

       Liczne spękania ścian i sklepienia. Wątek muru podobnie jak w już konserwo­wanych kaplicach w latach przeszłych zapewne z licznymi spękaniami, wykrusze­niami, naprawami, o rozłożonym  częściowo przez wodę, sole i mikroorganizmy materiale bu­dowlanym.

       Tynki z 1963, 1968 roku jak i zachowane partie wcześniejszych mocno spękane. Wydaje się, że część spękań spowodowana jest spękaniami muru. Są odspojone od murów, mocno zasolone na ścianach ( do wys. ok. 2,5 m. na ścianie zachodniej i północnej) jak i na sklepieniu. Powodem tego jest duże podciąganie wody ka­pilarnej przez mury – brak izo­lacji fundamentów, prawidłowego odprowadzenia wody gruntowej z otoczenia kaplicy i wody opadowej, długotrwałe zalewanie sklepienia wodą opadową przez nieszczelności dachu w przeszłości.

       Dekoracja malarska wierzchnia z 1968 roku jak i fragmenty starszej spudrowana, brudna, z poważnymi przebarwieniami i wy­soleniami, miejscami przetarta. Po­wodem tego jest między innymi brak stałej wentylacji wnętrza. Sama dekoracja malarska wykonana w 1968 roku jest na wzór starszej z 1833 roku i nie jest  rekonstrukcją pełną, co wiemy z przekazów. Jak wykazują odkrywki z 2016 roku rekonstrukcja dekoracji wcześniejszej wykonana w 1968 roku jest na zachowanych śladach dekoracji starszej. Do czasu odsłonięcia większych fragmentów pierwowzoru można przypuszczać, że jest ona uproszczona.

Tła płycin pilastrów ściany południowej i pól sklepiennych z dekoracjami roślinnymi pierwotnie czerwone wykonana w 1968 roku w kolorze jasno-zielonym.

PRACE REMONTOWO-KONSERWACYJNE

Kaplicy św. Anny:

w roku 2019 wykonano konserwację nawarstwień ściennych w obrębie ośmiu filarów przyściennych kaplicy

w roku 2020

–  wykonanie konserwacji technicznej i estetycznej sklepienia kaplicy w obrębie zachodniej

połowy przęsła środkowego

–  wykonanie konserwacji technicznej i estetycznej sklepienia kaplicy w obrębie części

przęsła zachodniego  

–   wykonanie konserwacji technicznej i estetycznej całości sklepienia –  dekoracja malarska       z 1833 r.

 –  wykonanie konserwacji technicznej i estetycznej nawarstwień ściennych sklepienia w

obrębie  przęsła wschodniego i zachodniej   połowy przęsła środkowego,  ścian: wschodniej

oraz ściany pd. i pn. na długości przęsła wschodniego i środkowego, wschodnie podłucze

przejścia do nawy.

–  Prace konserwatorskie przy kamieniarce okiennej wraz z witrażami i założeniem

podwójnych szyb w nowych ramach w dwóch oknach w kaplicy św. Anny,

prace dofinansowane przez

–      Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu.

–     Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków,

–     Marszałka Województwa Podkarpackiego.

Elewacja zewnętrzna od strony północnej

–  kontynuacja prac konserwatorskich przy elewacji kościoła od strony północnej (skarbiec i zakrystia), spoinowanie i fugi, kamieniarka, okna.

–  prace przy konserwacji zewnętrznych ścian ceglanych, cokołu i filaru od strony północnej i wschodniej. 

prace dofinansowane przez

–      Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu.

Dziękujemy wszystkim Dobroczyńcom naszej Bazyliki za wszelką pomoc modlitewną a także materialną. W każdej środowej nowennie do Matki Bożej Nieustającej Pomocy prosimy przez Jej ręce o obfitość Bożych łask, za każde okazane dobro naszej wspólnocie parafialnej. Bóg zapłać.


[1]  P. Łopatkiewicz, Najstarsze relikty kościoła parafialnego w Krośnie na tle architektury kościołów Ka-

zimierzowskich, (w) Kościół farny w Krośnie pomnik kultury artystycznej miasta, Krosno 1997, s. 64.

[2]  J. Samek, Dziewięć zabytków krośnieńskich na firmamencie sztuki polskiej, (w) Kościół farny w Kro-

śnie pomnik kultury artystycznej miasta, Krosno 1997, s. 166.

[3]  Zapis nie jasny, nie wykonano obecnie penetracji strychu. E. Kozakiewicz-Cozaś, Sprawozdanie z

prac konserwatorskich w kościele parafialnym w Krośnie w 1968 r., mps, Archiwum Państwowej

Służby Ochrony Zabytków w Krośnie, nr inw. 3750.

[4]  J. Samek, op. cit., s. 166.

[5]  Nie wykonano obecnie penetracji strychu. (Wg.) E. Kozakiewicz-Cozaś, op. cit..

[6] Można snuć taką hipotezę w oparciu o zauważone przez pana Piotra Łopatkiewicza pionowe pęknięcia ścian, odmienny, zewnętrzny wątek zachodniego muru kaplicy oraz fragment kamiennego, profilowanego cokołu pierwotnie zewnętrznego, wschodniego muru kaplicy widoczny obecnie w sąsiedniej kaplicy św. Jana Nepomucena.

[7] Jacek Radołowicz, Sprawozdanie z wstępnych badań struktury tynków nawy głównej i bocznej

Kościoła Farnego Św. Trójcy w Krośnie /nad Wisłokiem, raków 12 grudnia 1962 rok, mps, Archiwum

Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Krośnie, nr inw. 3717.

[8]  E. Kozakiewicz-Cozaś, op. cit..

[9]  E. Kozakiewicz-Cozaś, op. cit.. E. Kozakiewicz-Cozaś, Dziennik pracy. Kościół Farny. Krosno 1968.

[10] Ks. Władysław Sarna, Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geografizno-historycznym”, Przemyśl, drukarnia Józefa Styfiego, 1898. Reprint, Przedsiębiorstwo Usługowo-Wytwórcze „Roksana” w Krośnie, Muzeum Okręgowe w Krośnie, Drukarnia Górska Poronin, Krosno 1997, s. 275.

[11] W kolorze kremowym z licznymi, złoconymi detalami, tak przemalowany w latach 60-70-tych XX wieku. Typu architektonicznego, flankowany parzystymi kolumnami na wysokich, podwójnych postumentach. Pomiędzy kolumnami złocone rzeźby św. Wincentego à Paulo i św. Joachima. Ponad kolumnami faliste belkowanie. Po środku retabulum w profilowanej ramie zamkniętej łukiem falistym z uskokami obraz główny św. Anna Samotrzeć. Powyżej baldachim z motywem kotary i główek puttów oraz bogato zdobione zwieńczenie z obrazem św. Walentego. W szczycie rzeźba z wyobrażeniem Ducha św. W postaci gołębicy. Ołtarz dekorowany ornamentem rocaille, motywem wazonów oraz rzeźbami aniołów siedzących na łukowych przyczółkach zwieńczenia. Antepedium z ok. 1700 roku drewniane, wykonane w głębokim reliefie w obramieniu ażurowym złożonym z motywu liści akantu, bogato złocone, srebrzone i polichromowane. Na tle monumentalnej, późnorenesansowej architektury siedzące na tronach postacie M. Boskiej i św. Anny. M. Boska lewą ręką podtrzymuje stojące na jej kolanach Dzieciątko. (Opis zaczerpnięty z kart inwentarzowych SOZ w Krośnie  wykonanych w 1963 roku przez Jadwigę Jurczak).

Chrzest
Spowiedź
I Komunia
Msza Święta
Bierzmowanie
Małżeństwo
Namaszczenie
Pogrzeb